Durf, initiatief en inspiratie

De huidige maatschappelijke opgaven vragen om een gezamenlijke aanpak van overheid en samenleving, betoogt Jaap Smit, Commissaris van de Koning, provincie Zuid-Holland. “Laten we als overheid de stap zetten van vergunningenfabriek naar mede-mogelijkmaker.”

Wood Wide Web

Bomen zijn ondergronds met elkaar verbonden. Ze delen voedingsstoffen en informatie in een ‘wood wide web’, zo blijkt uit een animatie die wordt vertoond. Jaap Smit, Commissaris van de Koning, provincie Zuid-Holland, vergelijkt in zijn welkomstwoord dit netwerk van bomen met het netwerk van de samenleving: “Ook wij zijn onderling verbonden en kunnen elkaars kracht gebruiken. Samenwerken is een universele menselijke waarde.” De titel van het Bestuurdersdiscours 2018 is ‘de netwerksamenleving aan zet’. “Aan zet zijn betekent actie. Je kunt wel vaststellen dat we met elkaar verbonden zijn, maar om resultaat te boeken moet je er wel wat mee doen. Of niet doen, want de omgekeerde beleidscyclus betekent soms ook dat de overheid iets moet laten.”

Marktdenken en maatwerk

Smit deelt een aantal observaties. Over het marktdenken dat ook binnen de overheid sinds de jaren tachtig hoogtij viert en waarin burgers als klanten worden gezien. “Het is goed dat een burger netjes behandeld wordt, maar de burger is geen klant. Hij of zij is mede-eigenaar van de overheid.” Nederland is geen BV, zegt hij, maar een samenleving. En besturen is meer dan managen: “Het is ook leiderschap, een visie neerzetten en daar met de samenleving naartoe gaan.” Gelukkig voelen steeds meer burgers zich eigenaar van het publieke domein, stelt hij: “Ze ontplooien initiatieven, ze willen meepraten en meedoen. Dat vraagt van de overheid een andere rol.” Een rol waarin maatwerk leveren belangrijk wordt, maar daar moet diezelfde overheid erg aan wennen. “Als overheid zijn we gewend te werken vanuit procedures en rechtszekerheid, dat verhoudt zich moeilijk tot maatwerk.”

VIDEO


Wood Wide Web

Nieuwe verhoudingen

Maatwerk leveren is echter wel wat nodig is in deze tijd, stelt Smit. “Veel maatschappelijke vraagstukken vragen om specifieke oplossingen en de oplossingen van vandaag zijn anders dan die van gisteren. Belangrijk is dat we binnen de regels zoeken naar mogelijkheden voor maatwerk. Dit vraagt van bestuurders dat zij vertrouwen geven aan de professionals in het veld en aan burgers en bedrijven die met goede oplossingen komen. Kunnen we dat? Kunnen wij als overheid de stap zetten van vergunningenfabriek naar mede-mogelijkmaker?”

Smit denkt van wel, als de wil er is. “We gaan op weg naar nieuwe verhoudingen, waarin durf, initiatief en inspiratie de sleutelwoorden zijn. Dat we, wanneer iets niet loopt zoals gewenst, we niet in de regelreflex schieten maar samen met de samenleving een oplossing zoeken. Ik ben ervan overtuigd dat we de grote maatschappelijke opgaven zo het beste kunnen aanpakken. Het wordt een leertraject, voor overheden en de samenleving.”